Bu
yorum giderek benimsendi ve yöneticiler kalite maliyeti terimini kullanırken
kötü kalitenin maliyetini kastetme alışkanlığına giderek daha fazla sahip
oldular. Bu kitapta maliyet terimi esas olarak kötü kalitenin maliyeti
anlamında kullanılmıştır.
Kalite
maliyetinin tarihçesi
Bütün
organizasyonlar ürün geliştirme, üretim, pazarlama, personel vs. gibi çeşitli
fonksiyonlarını yerine getirmek için gerekli maliyetleri tespit edip izlerler.
1950'lere kadar bu tespitler muayene ve test dışındaki maliyetlere genişletilmedi.
Kalite ile ilgili birçok maliyet tespit edilerek izleniyor, ancak bunlar
çeşitli gider alanlarına ve çoğunlukla genel masraflara dağıtılıyordu.
1950'li
yıllarda kaliteye yönelmiş yeni kurmay departmanlar kuruldu. Bu departmanların
yöneticileri, firma üst yönetimine kendi faaliyetlerinin "satışını yapmak"
durumunda idiler. Söz konusu üst yöneticilerin asıl lisanları para dili
olduğu için firma kurmay kalite departmanları, iletişim vasıtası olarak
kalite ile ilgili maliyetleri kullanma yoluna gittiler.
Kalite
uzmanları kalite ile ilgili maliyet incelemelerini birkaç on yıl içinde
geliştirdikçe şaşırtıcı sonuçlara ulaştılar. Şöyle ki:
·
Kalite ile ilgili maliyetler muhasebe raporlarında belirtilenlerden çok
daha fazla idi. Bu maliyetler birçok firmada satış gelirinin yüzde 20'si
ile 40'ı arasında değişiyordu.
·
Kalite ile ilgili maliyetler sadece fabrikasyon işlerinin bir sonucu değildi,
destek hizmetlerinin de önemli katkıları vardı.
·
Maliyetlerin ana gövdesi kötü kalitenin sonuçlarından meydana gelmişti.
·
Bu tip maliyetler standartlar içine gizlenmişlerdi, ancak aslında kaçınılabilirdiler
·
Kötü kalitenin maliyetleri kaçınılabilir olmasına rağmen, ne bunları azaltacak
önlemler için açık bir sorumluluk, ne de bu önlemleri yerine getirecek
yapısal bir sistem yoktu.
Bu
gerçekler büyük bir karmaşa arasından yavaş, yavaş ortaya çıktıkça kötü
kalitenin maliyetini tespit açısından iki yaklaşım gündeme geldi:
1.
Kötü kalite maliyetlerini bir defada yapılacak inceleme ile saptayıp, buradan
çıkarılacak sonuçları belirli bazı geliştirme projelerini tespit etmek
için kullanmak.
2.
Muhasebe sistemini kalite maliyetlerini de belirleyecek şekilde genişletmek
ve yayınlanan rakamların firma yöneticilerini söz konusu maliyetleri azaltmak
için uğraşmaları konusunda zorlayacağını ummak.
Aslında
bu iki konu birbirleri ile ilgilidir. Bazı firmalar birinci yaklaşımı benimseyerek
kalite maliyetlerini kalite geliştirme projelerini tespit etmek için kullandılar.
Sonunda hakikaten bazı gelişmeler de sağladılar. Ancak bundan sonra elde
edilen kazançları koruyabilmek için finansal kontrol dahil kontrole ihtiyaç
duyuldu. Böylece kalite maliyetleri üzerinde finansal kontrol giderek yerleşti.
Birinci ve ikinci yaklaşımın ardındaki mantık, maliyet indiriminin sadece
yayınlama yolu ile indirilebileceği inancıdır. Ancak bu inancın aldatıcı
olduğu ve firma içinde kalite geliştirme için yapısal bir süreç kurulmadıkça,
sadece yayınlamanın tek başına gelişmeleri hızlandırmayacağı deneyimlerle
ortaya çıktı. Bazı spesifik projeleri belirlemek için gerekli bir adımdır,
ancak yeterli değildir. Tüm yapının tespit edilmesi gerekmektedir.("Kalite
geliştirme için istatistik yöntemler" isimli kitabın beşinci bölümü bu
konuyu işlemektedir)
Kalite
maliyetinin yararları
Kalite
maliyetlerini izlenirken kalite sorunları para dili ifade edilir. Para
dili yönetimlerin ana dilidir. Bu bakımdan üst yönetime şu enformasyon
rakamlar ile sağlanır:
Kalite
maliyetinin toplam büyüklüğü
İmalat
ötesi alanlara yaygınlığı
Olası
gelişmeler için önemli alanlar
Kalite
maliyeti rakamlarını tahmin etmeksizin üst yönetime böyle enformasyonların
iletişimi çok daha yavaş ve etkisiz olurdu. Bu bakımdan kalite maliyetlerini
izlemenin yararları aşağıdaki beş madde içinde özetlenebilir.
1.
Kalite sorunlarının büyüklüğünü üst yönetimi etkileyecek bir şekilde miktarlamak:
Para dili üst yönetim ile orta yönetim arasındaki iletişimi geliştirir.
Bazı firmalarda kalite ile ilgili konularda iletişimi geliştirme ihtiyacı
o kadar fazladır ki, kalite maliyetleri için bir etüdün başlatılması çok
önemli bir konu olmuştur. Bazı yöneticiler, "Bizim hatalarımızı paraya
çevirmek için vakit harcamamıza ihtiyacımız yok. Biz kalitenin hayati olduğunu
gayet iyi kavradık. Önemli sorunlarımızı da zaten biliyoruz" demektedirler.
Tipik olarak söz konusu etüt yapıldığı zaman sonuçlar bu yöneticiler için
iki yönden şaşırtıcı olmaktadır. Birincisi kalite maliyetleri daha önce
tahmin edilenden çok daha fazla çıkmaktadır. Bazı sanayilerde bu maliyetler
cironun yüzde yirmisini geçmektedir. İkincisi ise kalite maiyetlerinin
dağılımı daha önce bilinen bazı sorun alanlarını doğrulamakla birlikte
daha önce ortaya çıkarılamayan diğer sorun alanlarını da ortaya çıkarmasıdır
2.
Maliyet indirimi için önemli fırsatları belirlemek: Kötü kalite maliyetleri.
homojen bir kütle içinde bulunmaz. Bunun yerine bazı özel nedenlerden meydana
gelen bazı özel bölümler oluşurlar. Bu bölümler büyüklük bakımından oldukça
farklıdırlar. Pek az sayıda hayati bölüm tüm maliyetin ana gövdesini oluşturur.
Kötü kalite maliyetini değerlendirmenin önemli bir yan ürünü söz konusu
hayati bölümlerin belirlenmesidir.
3.
Müşteri tatminsizliği ve ürün satılabilirliğini etkileyen tehlikelerin
azaltılması için fırsatları belirlemek: Bazı kötü kalite maliyetleri satıştan
sonra ortaya çıkan başarısızlıkların sonucudur. Bu maliyetlerin bir kısmı
imalatçılar tarafından garantiler, talepler vs. şeklinde ödenir. Ancak
bu maliyetler imalatçı tarafından ödense de, ödenmese de müşterinin maliyetlerine
duruş zamanları ve diğer şekillerde eklenir. İmalatçı maliyetlerinin analizi,
pazar araştırmaları ile tamamlanarak yüksek maliyetin pek az hayati alanı
belirlenir. Bu alanlar, daha sonra sorun belirlemede kullanılır.
4.
Bütçe ve maliyet kontrollerini genişletmek: Firmaların çoğu departmanlara
paralel esasta finansal kontrol kurarlar. Sonuçtaki bütçe ve maliyet kontrolü,
muayene ve test maliyetlerini de içerir. Çünkü bu maliyetlere belli bir
departman neden olmaktadır. Bununla birlikte firmaların çoğu belli bir
departmana bağlanamayan ıskarta, yeniden işleme ve ürünlerin kullanılması
esnasındaki başarısızlıklarla ilgili maliyetler üzerinde finansal kontrolü
kuramamışlardır. Kalite maliyetini değerlendirmenin bir sonucu da bütçe
maliyet kontrolün, kötü kalitenin departman dışı maliyetleri de örtecek
şekilde genişletilmesidir.
Yayınlama
yolu ile gelişmeyi hızlandırmak
Bazı
firmalar, kalite maliyetini değerlendirmeyi, söz konusu maliyet verilerinin
firma içinde yayınlanmasını, sorumlu yöneticileri önlem almaya zorlayacağı
inancı ile sürdürmektedirler. Ancak bu yayınlamanın tek başına yeterli
olmadığı olaylarla ispatlanmıştır. Yukarıda da açıklandığı gibi görünüşte
çok mantıklı olan bu husus pratikte doğrulanmamaktadır. Yayınlama tek başına
projeleri belirlemek, açık sorumlulukları tesis etmek ve diğer ana adımları
atmak için yeterli olmamaktadır. ("Kalite geliştirme için istatistik yöntemler"
isimli kitaba bakınız)