Bir HiFi Sistemin Seiminde Nelere Dikkat Edilmelidir?
(Son Gncellenme Tarihi: 01.03.2000)
Can akarcan
e-mail: cansakarcan@altavista.net



1. HiFi Nedir?

HiFi, ngilizce'deki "High Fidelity" yani yksek sadakat kelimelerinin ksaltmasdr. Baz teknik alardan hata pay belirli oranlarn altnda olan (yani HiFi normlarna uygun) ve evde kullanlmaya ynelik mzik sistemleri HiFi sistemler olarak kabul edilmektedir. Ancak HiFi normlar olduka dk standartlardr, ayrca teknik lmlerle alglanan ses kalitesi arasnda bugne kadar pek bir iliki saptanamamtr. Sonu olarak son yllarda daha yksek bir performans dzeyini ifade etmek iin High End ve Ultra-Fi gibi iki kavram daha gelitirilmitir. Ancak bunlar arasnda kesin ayrmlar yoktur.

Yksek sadakatle ne ifade edilmek istendiini daha iyi anlamak iin mzisyenlerin icrasndan bizim alglaymza kadar sesin ne gibi ilemlerden getiine bir gz atmakta fayda vardr:

1. Mzisyenler iinde bulunduklar stdyo veya konser salonunun akustik zelliklerine gre mzii duyarlar ve icra ederler. rnein reverberasyon sresi ksa olan bir ortamda bir mzisyen bir notay daha ksa sreyle duyar ve mziin temposunu ona gre ayarlar. (Music of Sound, James Boyk)

2. Mikrofon adedi, tipi ve yerletiriliine gre dorudan gelen ve yansyarak gelen sesler mikrofonlarca farkl oranlarda, farkl zaman aralklaryla alglanr.

3. Herbir mikrofonun alglad ses elektrik enerjisine evrilerek bir kayt cihazna iletilir ve bu cihaz tarafndan genellikle birer manyetik kayt ortamna kaydedilir. Son yllarda sz konusu sinyallerin ok sayda (r: 44100/saniye) rnei alnarak, tamamnn aslna uygun (analog) olarak kaydedilmesi yerine, tamamn temsil ettii varsaylan rneklerin kaydedildii dijital sistemler yaygnlamtr. (Bu sistemlerin ilk ticari rnekleri gelitirildiinde saniyede 44100 rnekle temsil edilen bir sinyalle orijinali arasnda insan kula tarafndan fark alglanamayaca iddia edilmekte idi. Bu sistemleri gelitirmi olan firmalar bugn saniyede 192 bin rnekleme yapan sistemler zerinde almaktadrlar.)

4. Kaydedilen sesler, faydasnn zararndan fazla olduu kabul edilen ton ayar, reverberasyon etkisi ekleme, sktrma gibi ilemlerden geirilir. Bunlarn en nemlisi sktrmadr. ou canl mzikte en alak sesle en yksek ses arasndaki fark mevcut teknolojilerin kapasitesinden byktr. Ayrca ev koullarnda orijinali kadar yksek sesle mzik dinlemek pek mmkn olmayacandan alak seslerle yksek sesler arasndaki farkn azaltlmas anlamna gelen sktrma ilemi uygulanmaktadr. Uygulanmad takdirde sesi ya alak sesleri duyamayacamz kadar ksmamz ya da yksek seslerin bizi, komularmz rahatsz edecei kadar amamz gerekir. Uygulanmas kanlmaz olan sktrma ileminde ok nemli olan bir husus vardr. Sktrma ilemi her bir ses iin ayr ayr yaplmaldr. Ayr ortamlara kaydedilmi sesler birletirildikten sonra sktrma yaplrsa mziin ak srasnda ortaya kan yeni bir ses devam etmekte olan seslerde anlamsz bir zayflamaya sebep olacaktr. (Compression In Mastering, Bob Katz)

5. Bu ekilde ilenmi olan sesler stereo bir sistemde sa ve sol kanal dengeli olacak ekilde birletirilir. Stereo sistemlerin amac yalnzca iki ses kanal kullanarak insan iitme sisteminin yn alglama becerisinin aldatlmas ve bu sayede ikiden fazla adette ses kayna varmasna bir sahne grnts oluturulmas eklinde aklanmaktadr. Ancak ayn maliyetle retilecek iki kanall bir sistemin tek kanall bir sisteme gre daha dk kalitede olmas kanlmazdr. Sonu olarak sahne grnts elde etmenin mzikten alnan zevke olumlu katks olabileceini bile kabul etsek ses kalitesinin dier alardan dmesinden daha nemli bir katks olaca gayet phelidir. Ayrca kulamza ok sayda yerden ses gelmesiyle, o hissi yaratacak ekilde iki ynden ses gelmesi kesinlikle tam ayn etkiyi yaratamaz. rnein tm zil seslerinin bir kanala kaydedilmi olduu bir stereo sistemi dinlediimizde sanki dier taraftaki kulamz tkal gibi hissederiz. Bu nedenle byk ounlukla gereki sahne grntsnden fedakarlk yaplarak kaytlarn daha rahat dinlenebilir olmasna ncelik verilmektedir. rnein sanki davul seti sahnenin bir ucundan dierine kadar uzuyormu gibi baz zil sesleri sa, bazs sol, bazs da ortadan gelecek ekilde kaytlar yaplmaktadr.

(Piyasaya srlecek rn tanabilir mzik sistemlerinden, ok yksek kaliteli sistemlere kadar eitli ortamlarda kullanlaca iin 4 ve 5. maddelerde belirtilen ilemler tm bu ortamlar gznne alnarak yaplr. Yapmc irketler rnlerini pazarlama stratejilerine gre farkl dzeydeki sistemlere gre optimize ederler.)

6. Yaplm olan kaytlar evimizdeki HiFi sistemde sese dntrlr.

7. Odann akustiinden de eitli ekillerde etkilenen sesler kulamza ular.

8. Beynimiz kulak tarafndan kendisine iletilen sesin zelliklerini o anki ruh halimiz, deneyimimiz, beklentilerimiz, dikkatimiz dorultusunda seici olarak alglar ve yorumlar. rnein dikkatimizi sesin ne kadar detayl olduuna ynelttiimiz srada dier zellikleri deerlendiremeyiz.

Grld gibi mziin icrasndan kulamza ulaana dek ses nemli deiikliklere uramaktadr. Kayt ilemleri, ve muhtemelen HiFi sistem reticilerinin tasarm almalar sesin aslna sadk kalnmasndan ok, pratikte en rahat ve zevkle dinlenebilir sonular elde etmeye yneliktir.

2. Mzik Sistemleri ve Sesi Alglaymz

Bir mzik sisteminin ses kalitesinin dinleme/karlatrma yoluyla deerlendirilmesinde kmsenmeyecek glkler vardr. Bunlarn temelinde insann alglama sisteminin hataya ok ak olmas yatar. Beynimiz duyu organlarmz tarafndan kendisine iletilen her veriyi ayn anda ileyecek kapasiteye sahip deildir. Dikkatimizi ayn anda yalnzca bir konuya odaklayabiliriz. Her insan dinledii mzik sistemini kendine zg kriterlere gre alglar. Baz kiiler bir sistemi deerlendirirken ne kadar detay duyacaklarna dikkat ederken, bazlar ses gcne dikkat ederler. Genellikle dikkat edilmesi gereken bir ok kriter atlanr. Dikkat edilen kriterlerde duyulan farklarda ise neyin doru olduu konusunda insann alg dzeneini yanltacak birok faktr vardr.

Bir mzik sistemini deerlendirmede hataya yol aabilecek sebeplerden biri normalizasyondur. Normalizasyon psikolojide doru izgileri eri gsteren bir gzln uzun sre boyunca taklmas durumunda izgilerin tekrar doru grlmeye balanmas (gzlkler kartlnca dorular bir mddet br yne eik grlr) ve benzeri fenomenleri ifade eden bir terimdir. (Rules of the Game, James Boyk)

Mzik sistemlerinde bu duruma rnek olarak detayl sese alm olmay verebiliriz. Hemen hemen hibir mzik sistemi canl mzikle denk bir dinamik arala (dynamic range) sahip deildir. Sonu olarak mzik sistemlerinde yksek seslerle alak sesler arasndaki fark geree gre daha azdr. Yani seste skma vardr. Bu da alak seslerin greceli olarak daha kuvvetli olmasna, sesin orijinalinden daha detayl retilmesine sebep olur. ou kii mzii canl dinlediinden daha sk mzik sisteminden dinledii iin detayl sese almtr ve onu doru zanneder. Detaylarn seviyesinin yksek olmas sistemin kaliteli olduunu gstermez.

Benzer ekilde seslerin orijinalinde hi olmayan, mzik sisteminin hatalarndan kaynaklanan baz sesler de dinleyen tarafndan detay zannedilebilmektedir. (Are You On The Road To Audio Hell?, Leonard Norwitz). Konuya dier adan yaklaan Robert Grodinsky ise elektronik ve mekanik cihazlarn giriine uygulanan enerjinin bir ksmnn gecikmeli olarak ortaya kmasndan kaynaklanan bu tarz hatalarn sesin azalmas gereken ksmlarda yeterince azalmamasna sebep olarak dinamik aral azalttn belirtmektedir. Grodinsky bu tarz hatalar "time displacement distortion" (Trke'ye Gecikme Distorsiyonu olarak evrilebilir) olarak adlandrmaktadr. (Ultra High Resolution Loudspeaker System, United States Patent 4.597.100, Robert M. Grodinsky).

Mzik sistemlerinde ses seviyesinin artyla beraber sesteki baz bozulmalarn da artmas, insann alglama sisteminde sesin olduundan daha fazla artm olduu eklinde yorumlanr. Bunun iki sebebi vardr. Birincisi, mzik sistemlerindeki bu bozulmalarn gerek enstrumanlardaki ses gc artna paralel olarak ortaya kan ses kalitesindeki deiikliklere benzemesidir. rnein piyanoda bir nota kuvvetli alndnda zayf alndndakine gre rettii tiz seslerin oran artar (Hammer Nonlinearity, Dynamics and the Piano Sound, Dan Russell). Bu, mzik sistemlerinde giri seviyesi ile k seviyesi arasndaki ilikinin dorusal olmamas (genellikle azalarak artmas, yani skmas) sonucu ortaya kan harmonik distorsiyona benzemektedir. kincisi, insan kulanda da mzik sistemlerindekine benzer ses bozulmalarnn olmasdr. Bu bozulmalarn nitelii hakknda eitli grler olmakla beraber ortalama bir fikir vermesi amacyla ekil 1de bu bozulmalardan harmonik olanlarn bir ksm gsterilmitir. Beynimizin bu bozulmalarn mzik sisteminden mi, yoksa kendi kulamzdan m kaynaklandn anlamas pek kolay deildir. rnein gcnn ok dk olduu aikar bir el radyosunun sesi dinleyene kolaylkla yksek gelebilir. Bu fenomen de mzik sisteminin zorlanmasnn (Hi-Fi terminolojisinde barma kelimesi de kullanlmaktadr) kulaklarn zorlanmasyla veya enstrumann ses niteliinin deimesiyle kartrlmasdr. zetle, iitme sistemimizin bir sesin gcn saptamasnda gerek ses basn seviyesinin yan sra, sesin niteliinin de rol vardr. Hatta sesin niteliinin rol genellde daha fazladr.

ou mzik sisteminde byk lde grlen skma ve zorlanma eklinde ortaya kan bozulmalarn pratikte bir faydas da vardr! Bir apartman dairesinde bir rock konserindeki ses seviyesi ile mzik dinlemeyi dnebilir misiniz? Buna ne evinizin akustii uygundur, ne mzik sisteminizin gc, ne de evinizin ses yaltm. Aslnda deil rock konseri bir oda mziini bile evde gerek ses seviyesi ile dinlemek ok zordur. Yalnzca gerek ses seviyesi fazla yksek olmayan gitar gibi birka enstruman evde gereki bir gle dinlenebilir.

Mziin dinleyende yksek heyecan uyandrmas iin asgari bir ses seviyesinde olmas gerekir. (Music, The Brain And Ecstasy, Robert Jourdain s.47). Ses seviyesi evde dinlenecek kadar dk tutulduunda ise mzik canszlar, dinleyeni yeterince heyecanlandrmaz. te burada devreye skma ve zorlanma girer. Skma sayesinde sesi olduka dk bir seviyede tuttuumuz halde ou sesi duyabilmeye devam ederiz. Ayn zamanda mzikteki dinamik ses seviyesi deiimleri ile birlikte artp azalan zorlanma da mzikten zevk almamza nemli lde katkda bulunan vurgulama, atak gibi seviye deiimlerini daha iyi alglamamza yardmc olur ve dinlediimiz mzik sistemini daha etkileyici gsterir.

Elbette skma ve zorlanmann mzik kalitesini dren ynleri de vardr. rnein, dinlenmekte olan bir mzikte devreye yeni bir enstrumann girdiini dnelim. Skmann yalnzca bu enstrumann sesini etkilemesi beklenemez. Daha ak bir ifade ile skma zellikle dk kaliteli sistemlerde dier enstrumanlarn ses seviyesinde gerekte var olmayan ve dinleyene anlamsz gelen bir de neden olur. Artan zorlanma bu durumun alglanmasn gletirebilir ama her zaman tamamen engelleyebilmesini beklemek mmkn deildir. (Burada bahsedilen skmann kayt esnasnda her bir enstrumana ayr ayr ve ok hassas bir ekilde uygulanan bilinli sktrmadan olduka farkl olduunu unutmamak gerekir.)

Zorlanma her mzik sisteminde ayn ekilde ortaya kmaz. rnein bir sistem kaln seslerde daha ok zorlanma hissi yaratrken, bir dieri orta kalnlkta seslerde daha ok yaratabilir. Bir sistem mziin ok sesli, karmak blmlerinde daha ok zorlanma hissi yaratrken bir dieri rnein nefesli enstrumanlarda daha ok yaratabilir. Aslnda deiken says o kadar oktur ki, herhangi bir sistemin hangi koullarda ne kadar ve ne ekilde zorlanma hissi yaratacan tahmin etmek pek mmkn deildir. Sonu olarak mzik sistemleri zorlanma zellikleriyle vurgulama gibi zellikleri alglamamza her zaman mzisyenlerin amaladklar ve icra ettikleri ekilde yardmc olamazlar. Yani mziin yorumunu deitirirler. Bu nedenle zorlanma hissinin zellikle sanatsal deeri yksek, karmak mziklerde gereki dinamik araln yerini tutmas ok zordur. Ayrca zorlanma hissi yardmyla g hissi oluturulurken hibir ekilde canl mzikteki zerafet korunamaz.

Sonu olarak kullanlan teknoloji ister lambal amplifikatr, ister borusuz kolon veya bir bakas olsun kalite arttka ses byr. Yani alak seslerle yksek sesler arasndaki seviye fark artar, zorlanma hissi azalr.

Detay, skma ve zorlanma insann alg dzeneini yanltabilecek birok faktrden yalnzca birkadr. Sesin tonu, przll, netlii, tns, ritmi ve belki de kelime daarcmzda dahi olmayan baz zellikler mzikten aldmz zevki olumlu veya olumsuz ynde etkilemektedirler. Bir mzik sisteminin ses kalitesinin dinlenerek deerlendirilmesinde temel sorun mzik sistemleri arasndaki farklarn kkl deil, ou kiinin bu farklar doru alglayacak bilgi ve deneyime sahip olmamasdr.

3. Ses Kalitesi Deerlendirmesi Nasl Yaplmal?

3.1. Dinleme Koullar ve Yntemi

Bir mzik sistemini mmkn olduunca gereki deerlendirebilmek iin dinleme koullaryla ilgili baz hususlara zen gstermek gerekir:

Dinleme srasnda dikkatimizi ynelteceimiz kriterleri sese ilikin ve mzie ilikin olarak iki gruba ayrabiliriz.

3.2. Sese ilikin kriterleri dinleme

Sesin karakteri: Canl mzikte ok eitli sesler vardr. Ayrca kaytlar da firmadan firmaya hatta albmden albme kmsenmeyecek farkllklar gsterirler. Eer bir mzik sistemi her albmde benzer ses veriyorsa kayttaki farkllklar rten kendine zg bir ses karakteri var demektir. rnein bir mzik sistemi her zaman yumuak ses veriyorsa bu durum bir hatay gstermektedir. Bir mzik sistemi gerektiinde sert ses de yumuak ses de verebilmelidir.

Dinleme esnasnda sesin karakteri ile ilgili dikkat edilmesi gereken bir konu da insan sesleridir. nsan kulann en alkn olduu seslerden biri doal olarak insan sesidir ve bu nedenle bir mzik sisteminde sesin karakterinin ne kadar deitiini anlamak iin erkek ve bayan sesleri ieren albmler de dinlenmelidir.

Sesin netlii: Mzik sistemlerinde kalite arttka sesin netlii de artacaktr. Ancak bir mzik sisteminde tiz seslerin abartlmasyla sesin netliinin daha yksek alglanaca da unutulmamaldr. Ayrca yksek kaliteli sistemlerin net ve keskin sesinin dk kaliteye alm baz dinleyiciler tarafndan sert zannedildiini de belirtmek gerekir.

Sesin bykl: James Boyk Thinking Person's Guide to Stereos adl makalesinde Bir mzisyen olarak HiFi sistemlerin canl mzie kyasla en zayf olduklar alann dinamik aralk olduunu gryorum demektedir. Bir mzik sisteminde alak seslerle yksek sesler arasndaki fark ne kadar bykse sistem canl mzie o kadar yakn ses vermektedir. Burada da mzik sisteminin zorlanmas sonucu yksek ses veriyormu hissi yaratmas ile gerekten yksek ses vermesini kartrmamak gerekir.

Sesin tonundan bamsz performans: Bir mzik sisteminin performans her tondaki seslerde ayn olmayabilir. rnein sesin netlii tiz seslerde zayf olup bas seslerde daha iyi olabilir. Veya orta kalnlktaki seslerde derinlik hissi makul iken tiz sesler kolonlardan geliyor gibi olabilir.

Sahne grnts: Stereo sistemlerin amac iki kolonla boyutlu sahne grnts elde etmek olarak aklanmaktadr. Bu ekilde evimizde konserdekine daha yakn bir zevk alacamz kabul edilmektedir. Bir mzik sistemi sahne grntsn ne kadar net oluturabilirse sistemin kalitesinin o kadar yksek olduu dnlmektedir.

Bununla birlikte, ok belirgin, net bir sahne grntsnn mzikten aldmz zevki olumsuz etkilemesi daha muhtemeldir. Bir stereo sistem mzisyenlerin sahnenin neresinde bulunduklarn gsterebilir, ancak hareketlerini, mimiklerini gsteremez. Bir konserde grdklerimiz duyduklarmz glendirebilir ama stereo sistemle sahne grnts oluturmak mzisyenlerin duygularn dinleyiciye aktarma ynnde herhangi bir katkda bulunmaz. Aksine ilgimizi mzikten grntye kaydrabilir. Aslnda grdklerimiz bir konserde de mzikten aldmz zevki azaltabilir. Duygulanm ile iitme arasnda grmeye nazaran daha yakn bir iliki vardr. (Music and the Mind, Anthony Storr s.26). zellikle yksek kaliteli sanat mziinde baz kolay alglanabilecek melodi v.s. yannda ounlukla beynimizin snrlarn zorlayacak harmoni, tema gibi unsurlar vardr. Bunlar alglamak ise youn dikkat ve analitik dnce gerektirir. Oysa duyu organlarmza ulaan uyaranlar uzun vadeli hafza kullanm ve analitik dnce gerektiren bu gibi ilerdeki baar oranmz azaltr. (A Role for Memory in Divided Attention Between two Independent Stimuli, Hafter, E.R., Bonnel, A.-M., Gallun, E. ve Cohen, E.). Muhtemelen oumuzun kaliteli, sanatsal mzik dinlerken gzlerimizi kapattmzda mzikten daha ok zevk aldmz durumlar olmutur.

yi bir stereo sistemde seslerin yeri sesin gc ve tonu deise de sabit kalabilmelidir. Ayrca yanlardan gelen sesler de ortadan gelen seslere benzer derinlik hissine sahip olabilmelidir. Baz mzik sistemlerinde zellikle yanlardan gelen seslerde derinlik hissinin azaldn, sesin kolondan geldiinin belirginletiini grmekteyiz. Burada derinlik hissi terimi sesin uzaktan gelmesini ifade etmemektedir. Derinlik hissi uzak veya yakn, sesin nc boyutunun varln kastetmektedir. Derinlik hissi yeterli olmad zaman seslerin kolonlardan geldii barizleir ve bu tarz ses dinleyenin ilgisini mzikten sese kaydrmaya meyillidir. yi bir stereo sistemin sahne grnts yaratrken bir yandan da dinleyicinin ilgisini datmamas gerekir.

Seslerin bamszl: Baz mzik sistemleri tek bir enstrumann sesini olduka etkileyici bir ekilde verebilirken ok sesli bir mzikte ayn baary gsteremezler. Elbette insann alglama sistemi de ok sesli bir mzikte her sesi ayn netlikte duyabilecek kapasitede deildir, ama iyi bir mzik sisteminde her enstrumann rahatlkla takip edilebilmesi, ortaya yeni bir ses ktnda dier seslerin bundan mmkn olduunca bamsz kalabilmesi gerekir.

3.3. Mzie ilikin kriterleri dinleme

Bir mzik sisteminde ses kalitesi ile ilgili yukarda saylan kriterlere gre hemen hemen hibir kusur bulunamamas o sistemden zevkle mzik dinlenebileceini garantilemez! Bunun iki sebebi vardr. Birincisi, sesin niteliklerinin alglanmasnda yanlg pay olduka yksektir. Kk sesin detayl sesle, tiz sesin net sesle, keskin sesin sert sesle, zorlanma hissinin yksek sesle kartrlmas ve yukarda saylan eitli niteliklerin kombinasyonunun dinleyende farkl etkiler yaratmas yanlg payn ykselten faktrlerdir. kinci ve daha nemli sebep ise mzikten zevk almamz salayan ses niteliklerinin hepsinin kontrol edilmesinin imkansz denecek kadar zor olmasdr. rnein yukardaki kriterlerin hepsine gre olduka kaliteli gzken baz sistemlerin mzikten zevk almamzda byk nemi olan ritm hissini sadakatle oluturamadklarn gzlemlemekteyiz.

Sonu olarak bir mzik sisteminin deerlendirilmesinde sesin niteliklerine ilikin kriterlerin kontrol edilmesinin yan sra, dikkatin tamamen mzie verildii aadaki yntemin de kullanlmas arttr.

Tm bu kriterlere gre deerlendirme yaplrken unutulmamas gereken bir konu da hibir mzik sisteminin mkemmel olmaddr. Bir sistem baz mzik trleri iin uygun iken bir baka sistem baka mzik trleri iin daha uygun olabilir. rnein popler mzikler en basit mzik sistemlerinde ve televizyonlarda zevkle dinlenebilir. Buna karlk karmak sanat mziklerinden azami zevki alabilmek, hatta bazen bunlar anlayabilmek iin daha kaliteli mzik sistemleri kullanmak gerekir.

4. Dikkate Alnmas Gereken Dier Hususlar

Teknoloji. Baz teknolojilerin kendine has zellikleri vardr. rnein transistrl amplifikatrlerin lamballara gre genellikle bas kontrolnn daha iyi olduu, borulu (horn) kolonlarn ok gl olduu bilinmektedir. Ancak bu bilgiler bize belirli bir rnn performans konusunda yalnzca baz ipular verebilir. Piyasada ok kaliteli lambal amplifikatrler olduu gibi dk kaliteli olanlar da vardr. Benzer ekilde her teknolojiden iyi ve kt rnekler bulmak mmkndr. Tecrbelerimiz bize hangi teknolojinin kullanlm olduundan ok kullanlan teknolojinin iyi uygulanp uygulanmam olmasnn nemli olduunu gstermektedir.

Teknik zellikler. zellikle geni tketici kitlelerini hedef pazar olarak gren baz reticiler frekans yantsamas, grlt oran, distorsiyon oran gibi teknik zellikler ile ses kalitesi arasnda bir iliki olduu izlenimini uyandracak reklamlar yapmaktadrlar. Bu ekilde rnlerinin aslna ok yakn ses verdii izlenimini yaratmay hedeflemektedirler. Zira teknik zelliklere bakldnda rnein en basit bir CD playern hemen hemen mkemmel olduu zannedilir. Byle bir CD playern brornde distorsiyon oran genellikle 1/10.000i gemez, frekans yantsamas 0,5 desibelden fazla bir sapma gstermez. Ancak yksek kaliteli bir CD player ile dk kaliteli bir CD playern sesinin karlatrlmas durumunda bu kadar dk hata oranlaryla aklanamayacak lde farkllklar olduu grlr. Bu durum bir mzik sisteminin tm paralar iin geerlidir.

Hatta baz reticilerin tasarm ve retim srelerinde ncelii teknik zelliklere vererek ses kalitesinden fedakarlk yapyor olmalar da kuvvetle muhtemeldir. Nitekim baz olduka dk kaliteli rnlerin teknik zellikleri son derece kaliteli baz rnlerinkinden daha iyi gzkmektedir. Yani teknik zellikler ile ses kalitesi arasnda bazen negatif bir iliki dahi olabilir.

Fiyat. Bir mzik sisteminin fiyat yksekse genellikle kalitesi de yksek olmaktadr. Ancak elbette bunun istisnalar da vardr. Ayrca fiyat artnn ses kalitesini ne lde ve ne ekilde artraca da nemlidir. ok eitli mzik sistemleri dinleme deneyimine sahip olmayan ou kii fiyat arttka ses kalitesinin sesin orijinaline yaklaacan, dolaysyla kalitedeki deiimin giderek azalacan dnr. Oysa deneyimlerimiz yksek kaliteli rnler arasndaki farklarn ucuz rnler arasndaki farklardan daha byk olabildiini gstermektedir.

Bu durumun balca iki nedeni olduunu zannediyorum. Birincisi dk fiyatl rnlerin imalat srasnda temel nceliin rnn istenen ilevi mmkn mertebe gvenilir bir ekilde yerine getirmesinden ibaret olmas. Yani kabul edilemeyecek grlt oranlar dnda ses kalitesi asndan fazla bir beklenti olmamas ve markadan markaya fazla deimeyen standart para ve yntemlerin kullanlmas. kincisi ise ucuz sistemlerin znrlklerinin dk olmas nedeniyle mevcut farklarn duyulmasnn zor olmas.

Bir mzik sistemine ne kadar bte ayrldnda ne kalitede ses alnaca bir ok kiinin merak ettii bir konudur. Maalesef biri nicelik dieri nitelik olan iki eyi karlatrarak bu soruya net bir cevap verebilmek pek mmkn gzkmyor. Ancak bu konuya bir lde k tutabilecek u bilgiyi verebiliriz: lk defa dinledii fiyat kategorisindeki bir sistem hakknda yorum yapan ou kii ses kalitesi farknn beklediinden fazla olduunu belirtmektedir. (Kiinin alk olduu sistemler ile yeni dinledii sistem arasndaki farkn ok byk olmas durumu hari. Bu durumda kiinin fark doru alglayabilmesi genellikle pek mmkn olmuyor, hatta kaliteli olan sistem beenilmeyebiliyor. Kii duymaya alm olduu, dolaysyla doru olduunu zannettii bozulmalar ok yksek kaliteli sistemde duymaynca sistemin gsz, detaysz, heyecansz bir sese sahip olduu kanaatine ulaabiliyor.

Bte ile ilgili sk karlalan bir soru da btenin ne kadarnn hangi paraya ayrlmas gerektiidir. Mzik sistemleri ile yeni ilgilenmeye balayan ou kii kolonlarn dier paralardan daha nemli olduunu dnr. Kolonlar arasnda karlatrma yapldnda ses tonu gibi kolay hissedilen baz farklar dier paralara gre biraz daha fazla olmakla birlikte mzikten alnan zevki etkileme asndan kaynak (r: CD player) ve amplifikatr genellikle daha nemli rol oynamaktadr.

Uyum. Esasen bir mzik sistemini oluturan paralarn uyumu en nemlisidir. ok pahal ve kaliteli ancak birbiriyle uyumsuz paralardan oluan bir mzik sistemi olduka mtevazi bir sistemden daha kt sonu verebilir. Uyumlu bir sistemde paralarn fiyat birbirine yakn olmaktadr. Bir mzik sisteminin paralarn semeye hangisinden balamalyz? Bu konuda oumuzun en zor deitirecei unsur salonun boyutlardr. Salonun akustik zelliklerini bir miktar deitirmek ok zor deildir ama rnein 60m2'lik bir salonda 20x30x40 cm boyutlarnda bir kolondan dk distorsiyon oranlaryla yeterli akustik g ve bas ses elde edilmesi hemen hemen imkanszdr. Dolaysyla salonu seme ansmz olmadn farz edersek seime kolonlarla balayp, ona uygun amplifikatr ve CD player ile devam etmeliyiz. Cihazlarn birbirine uyumu konusunda baz teknik kriterler var olmakla beraber seimi dinleyerek yapmak en uygunudur. Bilgi ve deneyimine gvenmeyen kiiler ve dk bte ile kurulacak sistemler iin en iyi sonu genellikle tm cihazlarn ayn marka ve seriden olmasyla elde edilmektedir.

Referanslar

Not: Okuyucunun kolay eriebilmesi amacyla referanslar mmkn olduunca Internet zerindeki dokmanlardan seilmitir. Ancak bunlarn adresleri bazen deiebilmektedir. Byle bir durumla karlald takdirde cansakarcan@altavista.net adresine bildirilirse, gerekli dzeltme yaplacaktr.